Barajlar bir akarsuyun enerjisini elektrik enerjisine çevirmeye olanak saglayan bir yapı çeşididir. Akarsuyun enerjisinden elektrik üretebilir ya da akarsuyun yolunu kesip onu üretime ihtiyaç olacağı zamana kadar baraj gölünde depolayabilirler, çünkü elektriği kullanmanın en verimli yolu onu üretildiği anda tüketmektir.
Barajlar aslında bir ya da birden fazla dev jeneratör içerirler.

Barajlarda tam olarak bu prensiple, ancak daha komplike ve verimli mekanizmalarla çalışır. Tellerde bir yerine binlerce sarım vardır ve çevirme gücünü ise su değirmenlerine benzer bir mekanizma ile türbinlerden akan su sağlar. Akan su türbinleri çevirir ve türbinler şaftı döndürür, şaft jeneratör içerisindeki armatürü çevirir vejeneratörün çıkışı şehir şebekelerine elektrik sağlar.

Bu türbinlerin saniyedeki dönüş sayısı akımın frekansını, manyetik alanise voltajını belirler. Tabii ki bu iki değişken evimize evimize gelene kadar 50Hz frekans ve 220V etkin voltaj değerlerine getirilir.Evlerimizde doğru akım değil alternatif akım kullanıyor olmamızın sebeplerinden biri elektriğin barajlarda bu şekilde üretiliyor ve bu şekilde daha verimli iletilebileceği voltajlara taşınabiliyor olmasıdır, zira transformatörlerde jeneratörler gibi alternatif akımla çalışır.

Hidroelektrik santrallerinde jeneratörler elektrik ihtiyacına göre gerekli sayıda aynı anda çalıştırılarak enerji tasarrufu sağlanır

Jeneratörlerin çalışma olayı annedildiği kadar karmaşık değildir. Bir manyetik alan ve bu manyetik alanlar arasında hareket eden bobin telleri basit bir jeneratör yapmaya yeterli elemanlardır.Önemli olan üretilen basit olarak yanda gösterildiği gibi kurulan devre elektrik enerjisi üretmeyi sağlayabilir. Aslında bu bir elektrik enerjisinin miktarını ayarlamaktır. şüphesiz jeneratörler elektrik motorlarından farkı olarak verimi arttıracak ek özelliklerle donatılırlar. Manyetik alanın büyüklüğü, bobin tellerinin sarım sayısı, mantetik alan ve teller arasındaki acının dik olması ve eksenin dönme hızı akımın büyüklüğünü etkiler.

Sistemde dönme hareketi dönme hızına bağlı olarak akım yönünün sürekli değişmesine sebep olur. Bu alternatif akımı oluşturur. Evlerde kullandığımız elektrik akımı saniyede 50 defa yön değiştirmektedir. Bu sebeple frekans olarak 50 Hertz değeri çogu elektrikli cihaz etiketinde yazmaktadır.

Dönme hareketi çeşitli etkenler tarafından sağlanarak elektrik enerjisi üretimi gerçekleştirilmektedir. Gerçekten de günümüzde elektrik enerjisi üretmenin en etkili yöntemi bu sistemlerdir. Fotovoltaik sistemler(güneş pilleri), yakıt pili hücreleri ve aküler haricinde çoğu elektrik gücü üretimi bu yönteme dayanmaktadır. Nükleer santrallerde bile nükleer enerjiyle kaynatılan suyun buharının itme gücünden yararlanılarak türbinler dönmekte, bu dönme hareketi de bir jeneratöre ulaştırılmaktadır.
Jeneratörler bu özelliklerinden dolayı şehir şebekerini besleyecek elektrik enerjisini üretebilecekleri gibi, lokal amaçlı kullanımları da mümkündür.

* Elektriğin sıkça kesildiği yerlerede
* Elektrik enerjisi bulunmayan şantiye vb. alanarda
* Güç kesintisinin yaşanmaması gereken hastane, banka gibi kurumlarda
* Baz istasyonu, Tv vericisi gibi yapılarda
* Şehir şebekesini kullanamayan inşaat alanlarında jeneratörler kullanılabilmektedir.

Bir binada jeneratör kullanılmak isteniyorsa yangın tedbirleri olarak şunlara dikkat etmek gerekir

1. Jeneratörün kurulacağı odanın duvarları, tabanı ve tavanı en az 90 dakika süreyle yangına dayanabilecek şekilde yapılacaktır.
2. Jeneratörün içinde bulunacağı odanın bina içinde konuşlandırılması, bir yangın durumunda çıkan dumanların ve sıcaklığın binadaki kaçış yollarına sirayet etmeyeceği ve serbest hareketi engellemeyeceği şekilde yapılacaktır.
3. Jeneratörün yakıt deposunun bulunacağı yer için gerekli tedbirler alınacaktır.

Binalarda kullanılan jeneratörlere dönme hareketi genellikle benzin, mazot gibi fosil yakıtlarla çalışan motorlar yardımıyla kazandırılır. Bu yakıtlardan mazot maliyeti ucuz olduğu için günümüzde üretilen ev tipi jeneratörlerin çoğu mazotlu ya da dizel olarak tabir edilen cinstendir.
Dizel motorun çalışması rotoru harekete geçirmekte, bu hareket rotora iletilmekte, rotor bulunduğu manyetik alan içerisinde hareket ederek elektrik enerjisi oluşmaktadır.

Devre analizinde kullanılan Kirchoff kanunları veya yasaları; Kirchoff Akım Kanunu (KAK, KCL) ve Kirchoff Voltaj Kanunu (KVK, KVL) olmak üzere iki çeşit altında incelenir.

Kirchoff Akım Kanunu (KCL) : Bir düğüme giren akımların toplamı, çıkan akımların toplamına eşittir. Bir düğüme giren ve çıkan akımların toplamı sıfırdır şeklinde ifade edilmektedir. i2+i3=i1+i4

Kirchoff Voltaj Kanunu (KVL) : Kapalı bir göz içerisindeki toplam gerilim düşümü sıfırdır. Ya da kapalı bir çevrede harcanan gerilimlerin toplamı, sağlanan gerilimlerin toplamına eşittir. v1+v2+v3+v4=0

Yuksek gerilimde kullanilan primer techizatin ana kalemlerinden olan ayiricilar sistemin gerilimden izole edilmesi icin kullanilir. Ayiricilarin akim kesme ozellikleri yoktur. Akim altinda acilmazlar ve kapatilamazlar.
Ayiricilarin kesicilerin akim yolu uzerinde bulunur. Kesiciden once ve sonra yer alirlar. Kesicinin bakim ve onarimi gerektigi zaman kesici acildiktan sonra ayiricilar acilir. Sistem tekrar enerjilenmek istendigi zaman once ayiricilar kapatilir. Sonra kesici kapatilarak sisteme enerji verilir.
Ayirici kesinlikle yuk altinda acilmamalidir. Herhangi bir nedenle yuk altinda ayirici acilirsa, meydana gelecek ark ayiriciyi tahrip ettigi icin cevresine ve ayiriciyi acana zarar verir. Manevralarda bu hususa dikkat etmelidir. Bugun sistemimizde cesitli tip ayiricilar orta ve yuksek gerilimde kullanilmaktadir.

Gordukleri Gorevlere Gore Siniflandirma

1.Hat ayiricilari: E.I.H. cikislarinda kullanilir.

2.Bara ayiricisi: Kesici ile bara arasinda kullanilir.

3.Toprak ayirici: Gerilimden tecrit edilmis devrelerin toprak tertibatini saglar. Ait oldugu kesici ve ayiricinin acilmasindan sonra kapanabilir. Mekaniki ve Elektriki kilitleme ile bu saglanir.

Kullanildiklari Yere Gore Siniflandirma

1.Dahili ayiricilar

2.Harici ayiricilar

 

Kumanda sekillerine Gore Siniflandirma

1.Istanka ile kumanda edilen ayiricilar

2.Mekaniki kumandali ayiricilar

3. Elektriki kumandali ayiricilar

4.Havali kumandali ayiricilar

Ayirici Secimi

Ayirici seciminde su hususlarin dikkate alinmasi gerekir.
1-Isletme gerilimi
2-Maksimum isletme gerilimi
3-Izalasyon gerilimi
4-Nominal akimi
5-Kisa devra akimi
Ayiricilar ayrica calisma sekillerine gore siniflandirilirlar.

Bicakli Ayiricilar
Bicakli ayiricilarin hareketli uc kontagi ayni zamanda acilir ve kapatilir. Bina icinde veya bina disinda kumanda duzeni emniyet mesafesi disinda acma ve kapama yaptirilir.
Ayiricilarin madeni olan kisimlari topraklanir. Bicakli ayiricilarda, hat ayiricisi ile toprak bicagi arasinda kilitleme tertibati vardir.

Ayiricilar asagidaki bolumlerden meydana gelir.
- sase
- Mesnet izalatorleri
- Bicak seklinde hareketli kontaklar
- Sabit kontaklar
- Hareketli kontaklari acip kapatmaya yarayan mekanik duzen
- Kilit tertibati
- Bicakli ayiricilar yapi itabariyle uce ayrilir.

Dahili Bicakli Ayiricilar
Dahili tip ayiricilar bina icerisinde kullanilacaklari yerlere gore duvar veya sac hucreler uzerine monte edilir. Ayrica mekanik kumanda kolu hucre disinda yapilir. Hucrelerde enerjili kisimlar tel fensle emniyet altina alinir.

Harici Bicakli Ayiricilar
Harici ayiricilar acik hava sartlarinda calisacagi goz onune alinarak imal edeilir. Kumanda mekanizmasi, ayakta duran bir insanin rahatca acip kapayacagi sekilde monte edilir.

Toprak Bicagi
Toprak bicagi bina icinde ve bina disinda kullanilabilir. E.I.H. nin girisi ve cikislarinda kullanilir. Bakim veya onarim icin hattin enerjisi kesildigi zaman toprak bicagi kapatilir.
Hat emniyete alinmis olur. Ayiricilar ozel mesnetler, direk uzerinde veye bina icinde hat cikislarina monte edilir.

Sigortali Ayirici
Sigortali ayiricilar bina icinde veya bina disinda 36kVta kadar kullanilir. Sistemde meydana gelen arizalarin diger musteriye yansimamasi ve techizati koruma amaci ile bransman dagitim hatlari ile cok kucuk enerji ceken musteri cikislarinda kullanilir.

Doner Izolatorlu Ayiricilar
Doner izolatorlu ayiricilar yuksek ve cok yuksek gerilimli trafo merkezlerinde kullanilirlar. Kullanma gerilimleri 60, 154, 220, 380, ve 800kVdur.
Bu ayiricilar ekseriyetle harici tiptir. Ancak son yillarda bina icine tesis edilen yuksek gerilim trafo merkezlerinde kullanilmaktadir.
Hareketli kontaklari tasiyan ve hareket ettiren izolator mekaniki bir tertibatla kendi ekseni etrafinda ve ayirici cinsina gore belli acilar dahilinde dondurulur.
Ayiricilarin mekaniki duzeni el ile calistirilmasinin yaninda yakindan veya uzaktan kumanda ile elektrik motoru, basincli hava ve hidrolik olarak da calistirilabilir.
Ayiricilar yuk altinda acilip kapamamasina ragmen ayiricilarin acilip kapamalarda kontaklar arasinda arklar meydana gelebilir. Bu arkin onlenmesi icin ark boynuzlari ve korona halkalari kullanilir.

Doner izolatorulu ayiricilar iki ana grupta toplanir.
1-Tek doner izolatorlu ayiricilar
2-cift doner izolatorlu ayiricilar

Tek Doner Izolatorlu Ayiricilar
Ayiricinin bir izolatoru kendi ekseni etrafinda dondurulmesini saglayacak sekilde yapilmistir. Doner izolatorlerin durumuna gore iki cesittir.
a)Doner Izolatorlu Ortada Olan Ayiricilar
b)Doner izolatorlu kenardan olan ayiricilar

Doner Izolatorlu Ortadan Olan Ayiricilar
Doner izolatorlu ortadan olan ayiricilar daha ziyate 66, 154, 220kVluk trafo merkezlerinde kullanilirlar.
Bu tip ayiricilarda ortada doner izolator uzerinde sabit bir erkek kontak bulunur. Doner izolator kendi etrafinda 90 derecelik aci ile mekenik duzen vasitasi ile dondurulecek kenarda bulunan sabit izolator disi kontaklarina kenetlenerek ayirici kapanmis olur.

Çift Doner Izolatorlu Ayiricilar
cift doner izolatorlu ayiricilarda ayiricinin her iki izolatoru 90derece kendi ekseni etrafinda mekaniki bir duzenle donerek ayiricinin kapanmasini acilmasini saglar. Bu tip ayiricilar kis mevsiminin cok sert gectigi yerlerde kontaklari kaplayan buzun kolay kirilarak acilmasini temin eder.
Ayiricilarda elle mekaniki kumanda verildigi gibi yakindan veya uzaktan elektriki motor ilede acma ve kapama kumandalari verilebilir. Elektriki ve mekaniki kilitleme tertibati daha once izah edildigi gibidir.

Yatay Kapamali Ayirici
Bu tip ayiricida doner izolatorun uzerinden hareketli kontagi yekpare olup doner izolator kendi ekseni terafinda 90derece donmek sureti ile ayiriciya acma ve kapama kumandasi verilir.
Ayirici toprak bicakli yapildigi takdirde tiopraklama bicaginin ana kontak ile mekaniki kilitleme tertibati vardir.

Bu tip ayiricilar digerlerine gore daha cok malzeme ve iscilik gerektirmektedir.
Bu tip ayirici toprak bicakli yapildigi takdirde topraklama bicaginin ana kontaklari ile mekaniki kilitleme tertibatinin olmasi gerekir.ayirici ana kontaklari kapali iken toprak bicagi kapatilamaz. Mekaniki kilitleme tertibatina ilaveten birde elektriki kilit tertibati bulunur. Kesici kapali iken ayiricinin acilmamasini temin eder. Ancak kesici acik iken ayirici acilabilir veya kapatilabilir.

Doner Izolatoru Kenarda Olan Ayiricilar
Bu cesit ayiricilar 110kVdan 800kVa kadar yapilmaktadir. ulkemizde 154kVluk trafo merkezlerinde yeni kullanilmaya baslanmistir. 220ve 380kVluk trafo merkezlerindede kullanilmaktadir.

Mafsalsiz Dusey Kapamali Ayirici
Diner izolatorlu kenarda olan ayiricinin hareketli kontagi yekpare olup, ayirici acikken yere dik durumdadir. Ayirici yakindan ve uzaktan kumanda edilir.

Pantograf Ayirici
Pantograf ayiricilar hareketli kontagin ve bu kontagin calisma duzenine gore muhtelif sekilleri vardir. Pantograf ayiricilarda ayiricinin acilip kapanmasini saglayan doner izolatorler kenardadir. Hareket duzeni yakindan elle mekaniki olarak calistirildigi gibi hareket duzeni motor ile yakindan ve uzaktan calistirilabilir.
Hareketli Kontagi Yatay calisan Pantograf Ayirici
Ayiricini hareketli kontagi bir mesnet uzerinde ve hareketli mekanizma mesnedi ve kumanda mekanizmasi ile karsisinda sabit kontagi tasiyan mesnet izolatorunden ibarettir. Ayiriciya yakindan elle kumanda verildigi gibi yakindan ve uzaktan da elektriki kumanda ile acma ve kapama yapilabilir.

Hareketli Kontagi Dusey calisan Pantograf Ayirici
Bu tip ayiricilarda sabit (disi) kontak bara iletkenine baglidir. Dolayisi ile sabit kontagi tasiyan mesnet izolatoru ve kaidesi yoktur. Ayirici tek mesnet uzerine monte edilmistir. Ayirici ile kumanda mekanizmasi arasinda dikey mekaniki duzen mevcuttur. Ayiriciya yakindan elle kumanda verildigi gibi ayiriciya yakindan ve uzaktan elektriki kumandada verilir.

1. Elektrik tesisatinin duzenli olarak bakim ve kontrolu saglanmalidir.
2. Sartnamelere uygun olmayan ve TSE damgasi bulunmayan elektrik tesisati
3. malzemelerinin sik arizalanmak suretiyle yangin tehlikesi yarattigi, elektrikle calisan cihaz ve makinelerde arizalara yoi actigi ve olum ve yaralanmalara neden oldugu goz onunde bulundurularak, sartnamelere uygun ve TSE damgasi bulunan malzeme kullanilmasi saglanmalidir.
4. Kullanilmayan bina ve tesislerin elektrigi ana sigortadan kesilmelidir.
5. Bina ve odalarda lhtiyacm otesinde bulunan aydinlatici lambalar iptal edilmelidir.
6. Acik elektrik hatlarinin bina catilarina veya agaclara temasi onlenmeli, bunlarin elektrik enerjisi kaybi yaninda, yangm tehlikesi de yarattiklari goz onunde tutularak gerekli tedbirler alinmalidir.
7. Elektrik kullaniminda tasarruf bilinci yaratiliriasi, personelin bilgilendirilmesi ve ozendirilmesi icin kurum amirleri gerekli onlemlcri almalidir.
8. Lambalarin acma-kapama dugmelerinin acma “Luzumsuz ise sondur” yazili bir kagit takilmalidir.
9. Zorunlu olmadikca isitma ve pisirme amaciyla elektrik kullanilmamahdir.
10. Yeni insa edilen yapilarda ve tesisat yenilestirme durumlarinda, personel olmadiginda elektriklerin otomatik kapanmasini saglayan, harekete duyarli elektrik sistemleri kullanilmalidir.
11. Yerlesim duzeni olusturulurken gun isigindan en fazla yararlanma hususu da dikkate alinmali, calisma masalarinin konumu buna gore ayarlanmalidir.
12. Lambalarin ve armaturlerin isik verimini azaltan toz, kir ve boya kalintilari temizlenmelidir.
13. Aydinlatmanin verimini artirmak bakimindan tavan ve duvarlar acik renk boya ile boyanmalidir.
14. Mesai saatleri disinda, temizlik isleri yapilirken, sadece temizlik yapilan yerdeki isiklarin acik tutulmasi ve temizligin sona ermesiyle birlikte isiklarin kapatilmasi konusunda temizlik personeli bilinclendirilmelidir.
15. Yenileme gereken durumlarda, akkor teli lambalar, daha az enerji tuketen, buna mukabil isik verimi yuksek ve %80 enerji tasarrufu saglayan fluoresan lambalarİa degistirilmelidir.
16. Bilhassa uzun sureli aydmlatmanin gerekli oldugu koridor, merdiven vb yerlerde mutlaka elektrik tasarrufu saglayan fluoresan lambalar kullanilmalidir
17. Fluoresan lamba kullaniminda, induktif balast lamba yerine daha az enerji tuketen elektronik balastli fluoresan lamba kullanilmalidir.
18. Mumkun oldugunca tavan aydinlatmasi yerine masa aydinlatmasi tercih edilmelidir.

Endüstriyel tesisler, işyerleri ve konutlarda yıldırım ve aşırı gerilimlerden korunma tesisatı kurulurken tesisi veya binayı elektriksel anlamda tüm girişimlerden korumak için gerekli olmaktadır.Bina tepesine monte edilecek paratoner ile binanın üzerine düşebilecek yıldırımlara karşı, bina elektrik panolarına monte edilecek olan İç Yıldırımlık (Aşırı Gerilim Darbe Koruyucuları) sistemleri de yapı içinde bulunan elektrikli aletlerin korunmasını sağlayacaktır. Ancak önemli bir nokta Aşırı gerilim darbesinin ilk olarak B sınıfı İç Yıldırımlık tarafından söndürüleceğidir.

Özellikle Bina veya tesisinizde;

Dış Yıldırımdan korunma sistemi varsa

Bir hava hattı girişi varsa

Bina çatısında yıldırım düşebilecek metal yapılar ( anten, metal baca v.s.) varsa

B Sınıfı (Sınıf I) ürünler bina elektrik tesisatını ve cihazları aşırı gerilime karşı korumak amacıyla binanın veya tesisin ana panosuna monte edilirler. Diğer tali panolara C sınıfı monte edilerek kademeli koruma sağlanır.

B Sınıfı (Sınıf I) İç yıldırımlık ürünlerde paralel bağlantı ve koruma söz konusu olup, kolayca monte edilebilir olmaları, fazla yer kaplamamaları değişik yapı ve sistemlerin ihtiyaçlarına cevap verebilecek olan modüler sistemlerdir.

DOGRU AKIM MAKINALARINDA MEYDANA GELEN ARIZALAR

a. Arizanin Belirlenmesi

Elektrikli aygitlarda meydana gelen her hangi bir olumsuzlugun (Arizanin) planli bir sekilde bulunmasina Ariza Arama denir. Bir arizayi gidermek kadar, onun bulunmasinin da önemli oldugu bilinmelidir. Zira arizayi küçük iken belirleyip gidermekle, sonradan meydana gelebilecek daha büyük arizalari önlemis oluruz.

(more…)

Içindekiler

1.HIDROJEN VE HIDROJENLI SISTEMLER

1.1. HIDROJEN

1.2. HIDROJEN ENERJISI

1.3. HIDROJEN ÜRETIMI

(more…)

BÖLÜM 1. GİRİŞ

Gelişmiş güç elektroniği sistemlerinin hızla artan uygulama alanları nedeniyle, elektrik sistemlerinde gözlenen harmonik kirlenmeler giderek artmakta ve enerji kalitesi de düşmektedir. Bu kirlenmeler, elektronik cihazlara zarar vermekte ayrıca sistemde kesici, şalter gibi devre açıcı elemanlarda gereksiz açmalara, sigorta atmalarına, kondansatör delinmelerine, PLC ve mikroişlemcilerde program silinmesine ve bilgisayarların hatalı çalışmasına neden olabilmektedir. Harmoniklerin tesisteki en ciddi olumsuz etkisi ise sistemde rezonans riskini ortaya çıkarmasıdır. (more…)

OHM KANUNU:

Ohm kanununa göre; bir iletkenin iki ucu arasindaki potansiyel farkinin iletkenden akima orani daima sabittir. Bu sabite iletkenin direnci denir. (more…)