Yuksek gerilimde kullanilan primer techizatin ana kalemlerinden olan ayiricilar sistemin gerilimden izole edilmesi icin kullanilir. Ayiricilarin akim kesme ozellikleri yoktur. Akim altinda acilmazlar ve kapatilamazlar.
Ayiricilarin kesicilerin akim yolu uzerinde bulunur. Kesiciden once ve sonra yer alirlar. Kesicinin bakim ve onarimi gerektigi zaman kesici acildiktan sonra ayiricilar acilir. Sistem tekrar enerjilenmek istendigi zaman once ayiricilar kapatilir. Sonra kesici kapatilarak sisteme enerji verilir.
Ayirici kesinlikle yuk altinda acilmamalidir. Herhangi bir nedenle yuk altinda ayirici acilirsa, meydana gelecek ark ayiriciyi tahrip ettigi icin cevresine ve ayiriciyi acana zarar verir. Manevralarda bu hususa dikkat etmelidir. Bugun sistemimizde cesitli tip ayiricilar orta ve yuksek gerilimde kullanilmaktadir.

Gordukleri Gorevlere Gore Siniflandirma

    1.Hat ayiricilari: E.I.H. cikislarinda kullanilir.
    2.Bara ayiricisi: Kesici ile bara arasinda kullanilir.
    3.Toprak ayirici: Gerilimden tecrit edilmis devrelerin toprak tertibatini saglar. Ait oldugu kesici ve ayiricinin acilmasindan sonra kapanabilir. Mekaniki ve Elektriki kilitleme ile bu saglanir.

Kullanildiklari Yere Gore Siniflandirma

    1.Dahili ayiricilar
    2.Harici ayiricilar

                   

                    Kumanda sekillerine Gore Siniflandirma
                    1.Istanka ile kumanda edilen ayiricilar
                    2.Mekaniki kumandali ayiricilar
                    3. Elektriki kumandali ayiricilar
                    4.Havali kumandali ayiricilar
                      Ayirici Secimi

                    Ayirici seciminde su hususlarin dikkate alinmasi gerekir.
                    1-Isletme gerilimi
                    2-Maksimum isletme gerilimi
                    3-Izalasyon gerilimi
                    4-Nominal akimi
                    5-Kisa devra akimi
                    Ayiricilar ayrica calisma sekillerine gore siniflandirilirlar.

                    Bicakli Ayiricilar
                    Bicakli ayiricilarin hareketli uc kontagi ayni zamanda acilir ve kapatilir. Bina icinde veya bina disinda kumanda duzeni emniyet mesafesi disinda acma ve kapama yaptirilir.
                    Ayiricilarin madeni olan kisimlari topraklanir. Bicakli ayiricilarda, hat ayiricisi ile toprak bicagi arasinda kilitleme tertibati vardir.

                    Ayiricilar asagidaki bolumlerden meydana gelir.
                    - sase
                    - Mesnet izalatorleri
                    - Bicak seklinde hareketli kontaklar
                    - Sabit kontaklar
                    - Hareketli kontaklari acip kapatmaya yarayan mekanik duzen
                    - Kilit tertibati
                    - Bicakli ayiricilar yapi itabariyle uce ayrilir.

                    Dahili Bicakli Ayiricilar
                    Dahili tip ayiricilar bina icerisinde kullanilacaklari yerlere gore duvar veya sac hucreler uzerine monte edilir. Ayrica mekanik kumanda kolu hucre disinda yapilir. Hucrelerde enerjili kisimlar tel fensle emniyet altina alinir.

                    Harici Bicakli Ayiricilar
                    Harici ayiricilar acik hava sartlarinda calisacagi goz onune alinarak imal edeilir. Kumanda mekanizmasi, ayakta duran bir insanin rahatca acip kapayacagi sekilde monte edilir.

                    Toprak Bicagi
                    Toprak bicagi bina icinde ve bina disinda kullanilabilir. E.I.H. nin girisi ve cikislarinda kullanilir. Bakim veya onarim icin hattin enerjisi kesildigi zaman toprak bicagi kapatilir.
                    Hat emniyete alinmis olur. Ayiricilar ozel mesnetler, direk uzerinde veye bina icinde hat cikislarina monte edilir.

                    Sigortali Ayirici
                    Sigortali ayiricilar bina icinde veya bina disinda 36kVta kadar kullanilir. Sistemde meydana gelen arizalarin diger musteriye yansimamasi ve techizati koruma amaci ile bransman dagitim hatlari ile cok kucuk enerji ceken musteri cikislarinda kullanilir.

                    Doner Izolatorlu Ayiricilar
                    Doner izolatorlu ayiricilar yuksek ve cok yuksek gerilimli trafo merkezlerinde kullanilirlar. Kullanma gerilimleri 60, 154, 220, 380, ve 800kVdur.
                    Bu ayiricilar ekseriyetle harici tiptir. Ancak son yillarda bina icine tesis edilen yuksek gerilim trafo merkezlerinde kullanilmaktadir.
                    Hareketli kontaklari tasiyan ve hareket ettiren izolator mekaniki bir tertibatla kendi ekseni etrafinda ve ayirici cinsina gore belli acilar dahilinde dondurulur.
                    Ayiricilarin mekaniki duzeni el ile calistirilmasinin yaninda yakindan veya uzaktan kumanda ile elektrik motoru, basincli hava ve hidrolik olarak da calistirilabilir.
                    Ayiricilar yuk altinda acilip kapamamasina ragmen ayiricilarin acilip kapamalarda kontaklar arasinda arklar meydana gelebilir. Bu arkin onlenmesi icin ark boynuzlari ve korona halkalari kullanilir.

                    Doner izolatorulu ayiricilar iki ana grupta toplanir.
                    1-Tek doner izolatorlu ayiricilar
                    2-cift doner izolatorlu ayiricilar

                    Tek Doner Izolatorlu Ayiricilar
                    Ayiricinin bir izolatoru kendi ekseni etrafinda dondurulmesini saglayacak sekilde yapilmistir. Doner izolatorlerin durumuna gore iki cesittir.
                    a)Doner Izolatorlu Ortada Olan Ayiricilar
                    b)Doner izolatorlu kenardan olan ayiricilar

                    Doner Izolatorlu Ortadan Olan Ayiricilar
                    Doner izolatorlu ortadan olan ayiricilar daha ziyate 66, 154, 220kVluk trafo merkezlerinde kullanilirlar.
                    Bu tip ayiricilarda ortada doner izolator uzerinde sabit bir erkek kontak bulunur. Doner izolator kendi etrafinda 90 derecelik aci ile mekenik duzen vasitasi ile dondurulecek kenarda bulunan sabit izolator disi kontaklarina kenetlenerek ayirici kapanmis olur.

                    Çift Doner Izolatorlu Ayiricilar
                    cift doner izolatorlu ayiricilarda ayiricinin her iki izolatoru 90derece kendi ekseni etrafinda mekaniki bir duzenle donerek ayiricinin kapanmasini acilmasini saglar. Bu tip ayiricilar kis mevsiminin cok sert gectigi yerlerde kontaklari kaplayan buzun kolay kirilarak acilmasini temin eder.
                    Ayiricilarda elle mekaniki kumanda verildigi gibi yakindan veya uzaktan elektriki motor ilede acma ve kapama kumandalari verilebilir. Elektriki ve mekaniki kilitleme tertibati daha once izah edildigi gibidir.

                    Yatay Kapamali Ayirici
                    Bu tip ayiricida doner izolatorun uzerinden hareketli kontagi yekpare olup doner izolator kendi ekseni terafinda 90derece donmek sureti ile ayiriciya acma ve kapama kumandasi verilir.
                    Ayirici toprak bicakli yapildigi takdirde tiopraklama bicaginin ana kontak ile mekaniki kilitleme tertibati vardir.

                    Bu tip ayiricilar digerlerine gore daha cok malzeme ve iscilik gerektirmektedir.
                    Bu tip ayirici toprak bicakli yapildigi takdirde topraklama bicaginin ana kontaklari ile mekaniki kilitleme tertibatinin olmasi gerekir.ayirici ana kontaklari kapali iken toprak bicagi kapatilamaz. Mekaniki kilitleme tertibatina ilaveten birde elektriki kilit tertibati bulunur. Kesici kapali iken ayiricinin acilmamasini temin eder. Ancak kesici acik iken ayirici acilabilir veya kapatilabilir.

                    Doner Izolatoru Kenarda Olan Ayiricilar
                    Bu cesit ayiricilar 110kVdan 800kVa kadar yapilmaktadir. ulkemizde 154kVluk trafo merkezlerinde yeni kullanilmaya baslanmistir. 220ve 380kVluk trafo merkezlerindede kullanilmaktadir.

                    Mafsalsiz Dusey Kapamali Ayirici
                    Diner izolatorlu kenarda olan ayiricinin hareketli kontagi yekpare olup, ayirici acikken yere dik durumdadir. Ayirici yakindan ve uzaktan kumanda edilir.

                    Pantograf Ayirici
                    Pantograf ayiricilar hareketli kontagin ve bu kontagin calisma duzenine gore muhtelif sekilleri vardir. Pantograf ayiricilarda ayiricinin acilip kapanmasini saglayan doner izolatorler kenardadir. Hareket duzeni yakindan elle mekaniki olarak calistirildigi gibi hareket duzeni motor ile yakindan ve uzaktan calistirilabilir.
                    Hareketli Kontagi Yatay calisan Pantograf Ayirici
                    Ayiricini hareketli kontagi bir mesnet uzerinde ve hareketli mekanizma mesnedi ve kumanda mekanizmasi ile karsisinda sabit kontagi tasiyan mesnet izolatorunden ibarettir. Ayiriciya yakindan elle kumanda verildigi gibi yakindan ve uzaktan da elektriki kumanda ile acma ve kapama yapilabilir.

                    Hareketli Kontagi Dusey calisan Pantograf Ayirici
                    Bu tip ayiricilarda sabit (disi) kontak bara iletkenine baglidir. Dolayisi ile sabit kontagi tasiyan mesnet izolatoru ve kaidesi yoktur. Ayirici tek mesnet uzerine monte edilmistir. Ayirici ile kumanda mekanizmasi arasinda dikey mekaniki duzen mevcuttur. Ayiriciya yakindan elle kumanda verildigi gibi ayiriciya yakindan ve uzaktan elektriki kumandada verilir.